Translate

Πέμπτη, 26 Δεκεμβρίου 2019

KΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΙΛΙΑΤΡΙΝΟ ΟΥΡΑΝΟ (Κριτική προσέγγιση)




Αντώνης Γιαννόπουλος: 
«Φιλντισένια» (Πεζοτράγουδα), εκδόσεις Δρυμός, Αθήνα 2007 
«Επιστροφή στον Ταΰγετο», εκδόσεις Δρόμων, Αθήνα 2014 
«Τελευταία Παράσταση», εκδόσεις Δρόμων, Αθήνα, 2017

Γεννήθηκε εκεί που ψήνει ο ήλιος το ψωμί και η θάλασσα το αλάτι, όπως μας συστήνεται σε εισόδιο αυτοβιογραφικό του κείμενο, ο πολύτροπος ποιητής Αντώνης Γιαννόπουλος.

Κάτω από το Φιλιατρινό ουρανό, εκεί που η δόνηση της ψυχής του λαξεύει τον ευφρόσυνο στίχο του, τον ζυμώνει και τον ψήνει με την αισθαντική ανατριχίλα της Μεσσήνιας ρίζας του, εκεί βρίσκει τη δική του ποιητική περπατησιά ο ποιητής της «Φιλντισένιας» μούσας και της σιβυλλικής θεάς Μαρίας Κάλλας, επιστρέφοντας, με τη φωνή του γέροντα ποιητή-αναχωρητή, στον  Ταΰγετο της καρδιάς του. 

Ώριμος, στοχαστικός, με φιλοσοφική ενατένιση του κόσμου, κοινωνικός, επικoλυρικός, ελεγειακός, ευαίσθητος και συνειδητά άγρυπνος, ελλοχεύει πίσω από τo βιωματικό του σόδεμα με μια τεράστια προσληπτική δεινότητα. Εξετάζει την προσωπική του διαδρομή  μέσα από την διείσδυση στον μικρόκοσμο της χαμογής του.  Ύστερα στρέφεται στα εξώτερα πεδία με γόνιμη ιστορική-ερευνητική ματιά και επιστρέφει ξανά, διερευνώντας τα αίτια του -αναγκαία- μοναχικού, εσωτερικού ποιητικού του διαλόγου. Ενδοσκοπεί, ανακαλεί στη μνήμη, αναμοχλεύει και αγκιστρώνει το πνεύμα στις γενέτειρες ρίζες του, αποζητώντας με την πένα του τη γαλήνη,  τη δικαίωση, το λυτρωτικό απαύγασμα της ζωής και το αισθητά ωραίο.

Ως σκαπανέας ουσίας με την αμεσότητα της διαίσθησης και ως ποιητής ευδόκιμος με βαθιά ενόραση, χαρτογραφεί το αισθαντικό του απόθεμα σε δύναμη ζωής, καταργώντας το κράτος του ζόφου. Αποκόπτοντας κάθε τι το ερεβώδες, δημιουργεί το συγκινησιακό του αφήγημα σε τέχνη και το μετουσιώνει σε εγκώμιο και αίτημα για κάλλιστο και λέφτερο κόσμο. Η ποίησή του σπλαχνική, της αγιοσύνης και της τρυφερότητας, προτάσσει την ελπίδα ως ανάγκη ζωτική, που οδηγεί στο φως. Τοποθετείται φιλοσοφικά απέναντι στο μεταφυσικό κόσμο, αγναντεύει με σθένος το εναγώνιο πέρασμα στον Αχέροντα. Κι ύστερα φτερώνει ο νους του και στρέφει το βλέμμα του πάνω στον Άνθρωπο. Μέσα από τις υπαρξιακές και προσωπικές του αναζητήσεις, μεστώνει ψυχοπνευματικά και αρθρώνει νιόφαντες διακηρύξεις για την αλήθεια του κόσμου.

Οι στίχοι του, συντεταγμένοι αβίαστα, με αριστοτεχνική φινέτσα στον κυματόβρεχτο ήλιο και στο αυγινό φως της Μεσσηνιακής φαρέτρας του και δουλεμένοι με δεξιοτεχνία στην υψηλή λειτουργία της ποίησης, μελωδούν κάτω από την καθοδήγηση του υπόγειου βιωματικού του φορτίου. Από τα εσώτερα κατάστιχά του, με τις παλίρροιες του νόστου, εκπορεύεται η ποίηση του Α. Γ. Υψιπετής, ψηλώνει με τη «Φιλντισένια» ενορατική εποπτεία του και αντρώνεται με την «Tελευταία Παράσταση» και τις άριες της Μαρίας Κάλλας ως τα ψηλώματα του Ταΰγετου. Ποίηση καθαρμένη από τον επιτηδευμένο και ρηχό λυρισμό αναδύεται σαν λυτρωτική προσευχή στον κήπο της Γεσθημανή. Η προσωπική του κάθαρση αλλά και η κάθαρση του αναγνώστη συντελείται πάνω στο ιερό θυσιαστήριο, στο αλτάρι της ποίησης.

Έμφορτη, λοιπόν, η γραφίδα του από στοιχεία μιας ποιητικής στοχασμού, που συνδέεται με την εντοπιότητα και την καταγωγή του, πραγματεύεται το θέμα ενός ενδότερου νόστου-κόσμου, την ποιητική καταγραφή ενός θεατρικοποιητικού δρώμενου και τη διαχείριση μιας ελεγειακής και καινοτόμας μορφολογικά θεματολογίας. Το έργο του ανάγεται, με τις λεκτικές δημοτικές υπομνήσεις αλλά και την απερίφραστη λυρική και ελεγειακή του δεινότητα, σε ύλη βαθιά βιωματική και αφηγημένη. Μετρώντας πίσω του μια ενήλικη ζωή, με σκηνικό υπόβαθρό της την καθημερινότητα του σύγχρονου επίπλαστου κόσμου, ο ποιητής επιστρέφει στα κορφοβούνια του ποιητικού του Ταΰγετου, διαλέγεται με τα παιδικά του βιώματα, προσυπογράφει έναν αυθεντικό ελεγειακό και εγκωμιαστικό ποιητικό λόγο για τη «divina» Μαρία Κάλλας και συνομιλεί με τη θάλασσα και το φεγγάρι, με τα πουλιά και τους χορταριασμένους κάμπους. Με το αίμα του και τον τόπο του δηλαδή.

Η αγάπη του για την ποίηση,  για τη γλώσσα και την πνευματική εσωτερική ζωή, επιστρατεύουν με ευρηματική δομική μαεστρία τη μούσα του, τη Φιλντισένια κόρη, που άλλοτε την αποκαλεί και Ερατώ ή και Ευτέρπη. Η μούσα του στέκει εκεί, κρήνη του, «στον κήπο των εκλεκτών» για να της εκμυστηρεύεται -με λέξεις νιόφερτες που φοδράρουν τον πόνο και τον εξωραϊσμό του-,  τις ενοχικές συνθλίψεις του τόπου μας, τις φάμπρικες της εργατιάς με τα αλλόφυλα σπαθιά που κλέβουν της ζωής το μερτικό μας και τα θρηνολόγια της εμφύλιας συμφοράς μας. Άλλοτε πάλι της σιγοτραγουδά τα ιδανικά της προγονικής κληρονομιάς στα χείλη των κουρσάρων,  που γαλανίζουν, δώρα ακριβά σε υπερπόντιες αχτές. Κι αλλού, τις ανεμοσπορές του μισεμού, την οδύνη του για το κλάμα των μικρών παιδιών, για το μοιρολόι της κατεχόμενης Κύπρου. Διαβάζουμε στη σελ. 9 του βιβλίου με τον τίτλο «Φιλντισένια»: «Χίλιες ζυγές βιολιά σού παίζανε τα όνειρα/ αβασίλευτα./Στην ανέμη της νιότης,/στου χρόνου το γοργό ρυθμό,/έφηβος Μάης ξέπλενε τα προικιά σου.../Κορίτσι αβάσταχτου καιρού/που στις παλίρροιες των νόστων/ θάβεις τους καημούς,/όπως η Άγια θαλασσινή κρύβει/το τάμα της στις απλωσιές του πέλαου!/ Μέσα στους χίλιους ύπνους, Ευτέρπη,/ Ερατώ, σ΄ άγγιξα μια φορά και καλοσύνεψα.»                                                                                                        
Η μούσα του αντικατοπτρίζει τη λέφτερη κι ακάματη ψυχή, την πολύπαθη πατρίδα με τα ηλιοκαμένα μέτωπα, τον έρωτα που αναλιγώνει τα κορίτσια, που στέκει εκεί που σμίγουν οι πηγές του παραδείσου και πίνουν γλυκό κρασί οι ποιητάδες του ονείρου. 

Τα στοιχεία της φύσης δρουν ως προσωποποιημένα σύμβολα όπως τα ποτάμια, τα ψηλά βουνά, τα πουλιά και νοηματοδοτούν καταστάσεις και ιδέες. Η ιερότητα των συμβόλων, η μυστική επικοινωνία με τις υπερφυσικές δυνάμεις, στοχεύουν να προτάξουν  την εσωτερική αλήθεια του ποιητικού υποκειμένου. Τα φυσικά στοιχεία και τα ζώα λειτουργούν μέσα στη θεματολογία του με μια σημειολογία. Τα ζώα ή τα πουλιά δεν έχουν απλά τη θέση ζώων και πουλιών στον ποιητικό του καμβά αλλά, όπως στο δημοτικά τραγούδια, υποδηλώνουν πράγματα και ιδέες. Γράφει στη σελ. 40 στη συλλογή «Φιλντισένια»: «Ε! Σεις ποτάμια, ψηλά βουνά/κι εσείς χορταριασμένοι κάμποι,/μετά από τόσους παιδεμούς/αποσπερού ξαναγυρνώ σε σας,/όνειρα κι αλήθειες δώστε της./Κι εσείς διαβατικά πουλιά/πετροχελίδονα/ στους πέντε δρόμους/στα κρεμαστά νερά/στείλτε τα συχαρίκια μου.»



Συνομιλεί επίσης και ως γέροντας σοφός αναχωρητής, με προφητική και νουθετική διάθεση, με τη νέα γενιά που βρίσκεται γνωστικά και εμπειρικά στην αντίπερα όχθη. Με τον αναχωρητή στο κεντρικό πλάνο του βιβλίου του «Επιστροφή στον Ταΰγετο», συνομιλεί με τις φωνές νέων αναγνωστών και με το Χορό, που συνεπικουρούν στην εξέλιξη του μύθου και της αφηγηματικής του δράσης. Θέσεις και αντιθέσεις, στάσεις και αντιστάσεις λειτουργούν λυτρωτικά, απελευθερωτικά στα κακώς κείμενα του σημερινού γίγνεσθαι και στέκουν φάροι για τη σύγχρονη νιότη. Διαβάζουμε στις σελ. 102,103 του βιβλίου με τον τίτλο: «Επιστροφή στον Ταΰγετο»: «Ποιητής: Καλύτερα να σταθώ στο βάθρο της ταπεινότητας παρά να νιώσω στην καρδιά μου το βάρος της ενοχής. Κι αφού η δική σου καρδιά δεν ξέρει πού ν΄ ακουμπήσει από μίσος, θυμήσου Τύραννε. Πάνω στην άκρη της νιότης μου άφησα ένα μικρό κλωνάρι ελιάς για σένα. Αν μπορείς, φύτεψέ το στην αντηλιά της ειρήνης...»

Με το βαθύ βίωμα του σοφού, στο οποίο παραπέμπει η ισχυρή φωνή της ποίησής του σε β! ή γ! γραμματικό πρόσωπο, κυματίζει από το παρελθόν στο παρόν με την ειλικρίνεια της γραφής του, την ποιοτική και ποιητική χρήση της γλώσσας, την επιλεκτική θεματολογία του και τον εκπεφρασμένο εσωτερικό του πλούτο. Γιατί αυτά υφαίνουν τη γερή αρματωσιά του ποιητή Α. Γ., ακριβά του σήμαντρα που τον οδηγούν από το εσωτερικό του ταξίδι να αγναντέψει σαν σοφός αναχωρητής τον κόσμο και να κάμει το ταξίδι του σοφού Οδυσσέα. Κι αυτή η γερή αρματωσιά του στοχαστικού νου του είναι θεμελιωμένη στη γενέτειρά του, στα Φιλιατρά, με το βαθύ φυσιολατρικό στοιχείο και την ματαλαμπαδεύει στον Άνθρωπο. Θα τολμήσω να πω, ότι ο Α. Γ. είναι ένας γνωστικός, φιλόσοφος, ανθρωποκεντρικός ποιητής, που τον απασχολεί πολύ έντονα το μεταφυσικό βίωμα και μέσα από την ψυχοπνευματική του πάλη το μεταμορφώνει σε αυθεντικό αίτημα ζωής. 

Ο Ρομαντισμός προικοδότησε την ποίησή του Α.Γ. με πολλά από τα πάγια χαρακτηριστικά του. Ο κυρίαρχος ιδεαλισμός, η αστείρευτη δημιουργική φαντασία, η υποκειμενική αντίληψη της φύσης, η μεγάλη σημασία του αισθήματος, η ποικιλότροπη χρήση της συμβολικής εικόνας, η έκφραση του υψηλού, η αυτάρκεια της πληθωρικής γλώσσας, προσδίδουν μια ρομαντική απήχηση και μια αρμονική μουσικότητα στην ποίησή του.

Η θεατρικότητα, επίσης, είναι ένα από τα βασικά στοιχεία στην ποίησή του. Στο έργο του «Επιστροφή στον Ταΰγετο» επιτυγχάνεται με τους διαλόγους μεταξύ των προσώπων, με την κινητικότητα των ηρώων του αλλά και με τη γενικότερη θεατρική δράση, που δημιουργεί ο ποιητής στο ποιητικό-θεατρικό του πόνημα. 
Διακρίνουμε, δηλαδή, στα ποιήματά του μια σκηνοθετική οργάνωση του χώρου και των προσώπων, σα να παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση, βλέπουμε τα πρόσωπα να μιλούν και να κινούνται και αποκτάμε έτσι την αίσθηση πως γινόμαστε θεατές της δράσης των προσώπων του ποιήματος.



Στον ελεγειακό του λόγο, όπως ο ίδιος ο ποιητής χαρακτηρίζει το βιβλίο του «Τελευταία παράσταση» στο εξώφυλλο, μας συγκινεί θρηνώντας για τη φωνή της Μαρίας Κάλλας που σιώπησε αλλά παράλληλα υμνεί τον μύθο της μεγάλης σοπράνο, της Ελληνίδας ιέρειας. Η ελεγειακή ποίηση με την αρχαιοελληνική ρίζα της και την απαιτητική της δόμηση γίνεται πράξη στην γραφίδα του Α.Γ. Διαβάζουμε στη σελ. 23 του βιβλίου: «Είδα τα μάτια σου θλιμμένα κι είπα/να σου ετοιμάσω μια γιορτή/πάνω στης γης τον ιερό ομφαλό./Εκεί, που στοίχειωσαν οι φωνές των ποιητών...Πες μου την άρια...Addio del passato bei sogni ridenti...». Και στη σελ. 26 υμνώντας την τιτάνια σοπράνο, γράφει: «AVE MARIA./ Διαλεχτή κι αγαπημένη των μουσών./Σε τούτο τον κόσμο, άλλη «Ντίβα» δε χωράει!/ «Άλκηστη, Lucia, Leonora» μορφές/που ύψωσε η γλυκιά φωνή σου...».

Λέγεται πως η  ανθρώπινη διάνοια με τις εικόνες άνοιξε το δρόμο της Ποίησης. Τα εικονοποιήματα των συλλογών του Α. Γ. με τη σκηνοθετική του μαεστρία καταγράφουν το φως και τις φωτοσκιές, εντοπίζουν το ευτελές, το θρηνώδες, το απωλεσθέν και το μετουσιώνουν σε αξία. Εικόνες κινητικές κατακλύζουν τα βιβλία του, που στα κελάρια τους κρύβουν τη ζέση για τον Άνθρωπο και τις υψηλές ευαισθησίες του ποιητή. Λέξεις νιόφερτες με τα διαβατάρικα πουλιά από το πορφύρι της Ιόνιας θάλασσας στο ποιητικό κατώφλι του, μετασχηματίζονται σε υψηλούς στοχασμούς άλλοτε με επιταχύνσεις και κορυφώσεις και άλλοτε με υφέσεις και σιωπές. 

Κι αφού η Ποίηση είναι μια ιδιάζουσα μορφή της ζωής μας, μια ετεροπρόσωπη όψη της ζωής, εύκολα μπορούμε να θεωρήσουμε, πως η ποιητική εικόνα στο ποιητικό έργο του Α. Γ. είναι το όχημα μέσω του οποίου η ποίηση επανασημασιοδοτεί τη ζωή, την ψηλώνει, της προσδίδει νέες αξίες και οράματα. 

Ολοκληρώνοντας την κριτική μου ματιά στο ποιητικό έργο του ακμαίου ποιητή Αντώνη Γιαννόπουλου, ομολογώ το αυτονόητο για τους αναγνώστες-μελετητές του έργου του: Πολύ λίγο φως έριξα στη λυρική, στοχαστική, μαχητική, φιλόσοφη και ελεγειακή ποίηση του πνευματικού ανδρός. 

Κλείνοντας, σας προτρέπω, να αφουγκραστούμε, μέσα από την ποιητική φωνή του αναχωρητή, την κατάθεση του ποιητή μας: «Σταθείτε σε μέρη που τα πνίγει η φτώχεια και η ανέχεια. Κοντά σε σκλάβους... Στα κρεβάτια του πόνου, παρηγορήστε αρρώστους, ανήμπορους, ξεχασμένους που δεν αγαπήθηκαν... Μην αγνοείτε, πως κάτω από τον ήλιο οι άνθρωποι στέκονται όλοι ίσοι...».

Αθήνα 24/12/ 2019
Καλλιόπη Δημητροπούλου

Τρίτη, 26 Νοεμβρίου 2019

ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΛΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΟΜΠΗΙΑ (ΟΜΙΛΙΑ)




Κυρίες και κύριοι, εκλεκτοί προσκεκλημένοι
καλησπέρα σας!

«Πομπηία- η πόλη της αμαρτίας», Τάκης Κούρβας, Δυάς Εκδοτική, Αθήνα 2019.

Όταν κλήθηκα από τον συγγραφέα, να μιλήσω στην αποψινή βιβλιοπαρουσίαση για την πρώτη του μυθιστορηματική αφήγηση, προέταξα, ως όφειλα, την αντικειμενικότητα, αφήνοντας για λίγο τη στενή φιλία και την κοινή καταγωγή, που μας δένουν. Xωρίς καμιά αμφιταλάντευση, προσέγγισα το πόνημά του με την αγάπη και τη φιλολογική ευθύνη, και δίχως βέβαια τη δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίζεται κάθε πρωτόλειο έργο. Ίσως γιατί γνωρίζω τη ραγδαία λογοτεχνική εξέλιξη και τη μεγάλη δίψα του συγγραφέα για τη γραφή και κυρίως την ποίηση. Μ' αυτήν ζεσταίνεται πάντα, ως σήμερα, η δημιουργική μας παρέα.

Οι καταβολές όλων μας αποτελούν συχνά πηγή έμπνευσης για κάθε είδους καλλιτεχνική δημιουργία, ακόμα και για την τέχνη που εντάσσεται στο χώρο της μυθοπλασίας και της ιστορικής μνήμης.
H Ηλεία, εκείνο το ηλιαστό, το κρασί της πέτρας, που σαν  δεινός αμπελουργός, τρυγά ο Ηλείος συγγραφέας Τάκης Κούρβας στο βιωματικό διάβα του, γίνεται το πληθωρικό κάνιστρο, η μούσα πηγή του και για τούτο το βιβλίο του. Με την αρχαία πνοή της  Ήλιδας, θα χριστεί η σμίλη και η λαμπαδηδρόμος ψυχή του ήρωά του, που, διασχίζοντας το Ιόνιο, θα ταξιδέψει ως την πλακόστρωτη και γητεύτρα Πομπηία. 

Εκεί λοιπόν, στο λογοτεχνικό ταξίδεμα από την Ήλιδα ως την Πομπηία, εκεί, που η φαντασία «αγκαλιάζει» το ιστορικό πλαίσιο και αναβιώνει το παρελθόν με πανδαισία εικόνων, αισθήσεων και αρωμάτων, εκεί συναντήθηκα με την πένα του συγγραφέα. Ο Τάκης Κούρβας, ως περιλάλητος εκφραστής ετούτης της αφηγηματικής μυθιστορίας, καταφέρνει να περιπλέξει την ιστορικότητα με τα περισπούδαστα καλντερίμια της φαντασιακής Πομπηίας.

Η αρχαιοελληνική παιδεία -με την αρετή και το μέτρο- λειτουργούν ως αφετηρία και υποδειγματικός μοχλός της αφήγησης. Η «Πομπηία», ως σύμβολο, μεταγράφει την παιδεία σε εικαστική κραυγή και μέσω του συγγραφέα σε κειμενική κραυγή. Η επική άνεση στην περιγραφή της φύσης βρίσκει το λειτουργικό της ρόλο απέναντι στην παραπαίουσα ανθρώπινη φύση. Σε κάθε βουνοπλαγιά και σε κάθε ακροθαλάσσι κρύβεται ένα κομμάτι πραγματικής και μεταφορικής σημασίας, που ανασαίνει με τον τρόπο του συγγραφέα μέσα στην ίδια την Ιστορία. Το φυσικό περιβάλλον και οι υπαίθριοι χώροι περιγράφονται με εξαιρετική ακρίβεια και πιστότητα για να μας παρουσιάσει μια ζωντανή, ρεαλιστική, νατουραλιστική -θα έλεγα- εικόνα του τόπου δράσης των ηρώων του. Σ' αυτό το απαράμιλλο σκηνικό θα καταθέσει το καλλιτεχνικό του ταπεραμέντο και τις υψηλές του ιδέες ο Ηλείος καλλιτέχνης και βασικός ήρωας του συγγραφέα στο παρουσιαζόμενο βιβλίο του.  

Το μυθιστόρημα μπορεί κάλλιστα να ενταχθεί στην κατηγορία των ιστορικών μυθιστορημάτων. Διακρίνουμε πολλά χαρακτηριστικά, που τεκμηριώνουν τη θέση αυτή. Η  ζωή του βασικού του ήρωα, αλλά και οι κεντρικοί του ήρωες συνδέονται ή συμπλέκονται επηρεάζοντας ο ένας τον άλλον, πλαισιωμένοι από πολλά φανταστικά δευτερεύοντα πρόσωπα. Το ιστορικό τοποχρονικό πλαίσιο υφίσταται, είναι υπαρκτό, είναι δεδομένο και συγκεκριμένο, αρκετά προγενέστερο της εποχής του συγγραφέα και επηρεάζει με τη σειρά του τη ροή των φανταστικών γεγονότων αλλά και τη μοίρα των προσώπων. Η ιστορική πλαισίωση προσφέρει στο συγγραφέα και στον αναγνώστη την αίσθηση της ασφάλειας, της πιστότητας και της ρεαλιστικής απεικόνισης. Είναι η λυτρωτική αίσθηση της τέχνης. Βιώνουμε και συμπάσχουμε με τους αντιφατικούς κατοίκους της Πομπηίας. Το βιβλίο διαθέτει την ακριβή γνώση του ιστορικού πλαισίου, στο οποίο διαδραματίζονται τα γεγονότα. Γεγονότα διανθισμένα και εμπλουτισμένα με αρκετές ιστορικές λεπτομέρειες αλλά και κοινωνικής χροιάς λεπτομέρειες καθώς και με λαογραφικά στοιχεία, μάλλον άγνωστα στο αναγνωστικό κοινό. 

Σίγουρα έχει προηγηθεί μεγάλη ιστορική μελέτη. Στις σελίδες του αφηγηματικού πονήματος διακρίνεται ο σεβασμός αλλά και η πλούσια και επινοητική φαντασία, με βαθιά πάντα κατανόηση της ανθρώπινης ζωής. Παρούσα και ζωοποιός η διεξοδική, επίμονη και επίπονη μελέτη της κοινωνικής ζωής των κατοίκων της Πομπηίας. Ο ρεαλισμός υφίσταται μέχρι την λεπτομέρεια, στην απόδοση του πνεύματος, του κανονιστικού πλαισίου, των συμπεριφορών, των κοινωνικών συνθηκών, των γεγονότων, των τόπων, της ενδυμασίας, των ηθών και του τρόπου διαβίωσης μιας παρωχημένης περιόδου. Ενυπάρχει επίσης η αναγκαία συνύπαρξη της δημόσιας και της ιδιωτικής δραστηριότητας, της προσωπικής ψυχοσύνθεσης-ψυχολογίας και των απρόσωπων ιστορικών και φθοροποιών ή καταστροφικών φυσικών και ανθρωπίνων δυνάμεων. Άξια μνείας και η συμβολή του βιβλίου στην καλλιέργεια των αξιών και των υψηλών ιδεωδών, στην ανάπτυξη της καθαρής συνείδησης. Με βεβαιότητα, επιτυγχάνει ο συγγραφέας τον συμβιβασμό δύο «ασυμβίβαστων» εννοιών: του μύθου και της ιστορίας. Η Ιστορία ανταγωνίζεται τη μυθοπλασία, νομίζω όμως, πως σε αυτή τη διαμάχη  κερδισμένη διαφαίνεται η μυθιστορία. Η ένταξη των ιστορικών πληροφοριών γίνεται διακριτικά και ανάλαφρα χωρίς να λειτουργεί σε βάρος της φαντασίας και της μυθιστορίας του. Ο συγγραφέας «γνωρίζει» τους ήρωες που περιγράφει και τους φαντάζεται, όπως θα λειτουργούσαν τη συγκεκριμένη ιστορική εποχή, που βιώνουν τα γεγονότα. Ο αφηγητής-συγγραφέας γίνεται λοιπόν ένα είδος ερευνητή της Ιστορίας. Μπορεί να αντιλαμβάνεται το πνεύμα του τόπου και του χρόνου. Η Πομπηία είναι παρούσα και ζωντανή στον συγγραφέα και μέσω αυτού στον αναγνώστη.

Η γραμμική αφήγηση διαρθρώνεται με τον πλούτο της μνήμης χάρη στη λειτουργία της ιστορίας, οι προσημάνσεις, όπως αποτυπώνονται με φιλοσοφικές αναφορές, διαπλέκονται με τις ανάδρομες αφηγήσεις, τον ελάχιστο διάλογο και τον πλούσιο εσωτερικό μονόλογο, και ενισχύονται από την εκτενή περιγραφή. Οι ιστορίες, αφηγημένες σε τριτοπρόσωπη αφήγηση, με την απλή και ιδιότυπη χρήση της γλώσσας, δεν περιγράφουν απλώς τόπους, ζωές, πάθη και περιπέτειες ανθρώπων. Γίνονται οι ίδιες τα μάτια και τα αυτιά του συγγραφέα, που λειτουργεί ως αυτόπτης μάρτυρας. Γίνονται η φωνή του.  Σαν να μη μεσολαβεί  η απόσταση του χρόνου και εκείνος ο μακρινός τόπος της Ήλιδας και της Πομπηίας, μοιάζει να μας «μιλά» την ώρα που η ανάγνωση του βιβλίου συμβαίνει. Η πορεία του είναι τελικά το ποτάμι, όπου συμφύρονται οι ατομικές μοίρες, αλλά λυτρώνονται και καθαίρονται με τη δύναμη της τέχνης. Οι άνθρωποι της Πομπηίας δεν υπάρχουν απλώς στο κείμενο, αναπνέουν, μιλούν,  εκπαιδεύονται, ζουν σε σπίτια, σε επαύλεις, σε δρόμους, συχνάζουν σε κακόφημα στέκια, ζουν έτσι, που μπορεί ο αναγνώστης να βιώσει κάθε τους σπιθαμή. 

Όπως θα πρέπει, να ισχύει σε κάθε μυθιστόρημα για να λειτουργήσει, οι ήρωές του δεν είναι όλοι άγιοι, δεν διαθέτουν όλοι την υπόληψη ή την υπεροχή. Και βέβαια αυτό είναι άκρως λειτουργικό. Με ποιον θα αντιπαρατεθεί, θα συγκρουστεί, με ποιον θα πολεμήσει ο ήρωάς του για να επιτύχει τους στόχους του, αν όχι με την κακή φύση του ανθρώπου; Ο συγγραφέας τολμά μέσα από την πληθωρική περιγραφή χώρων, ψυχών και γεγονότων, αντάμα με τους ήρωές του, να αναλωθεί, να καυτηριάσει, να αφομοιωθεί, να σαρκάσει, να καταγγείλει, να απορρίψει. Αποτολμά να αποκαλύψει, να νουθετήσει, να διαρθρώσει, να κριτικάρει και να αφυπνίσει. 

Το διδακτικό περιεχόμενο της ηθικοπλαστικής αφήγησης επιβάλλει μια αξιολογία. Ο καθορισμός αξιών υπηρετείται από τον βασικό ήρωα. Η σταυρωμένη πόλη χρειάζεται ν’ αναστηθεί. Μέσα από τη δυαδική πάλη φωτός-σκότους, αξίας-απαξίας, ο ήρωας της αφήγησης αγωνίζεται, ως φορέας του πνεύματος, για την εξιλέωση της παρακμιακής φύσης. Ο συγγραφέας μέσα από τους ήρωές του έρχεται, κομίζοντας το μήνυμα της αρετής. Η συνεχής  μνεία και η συγκρουσιακή σχέση μεταξύ ύλης-πνεύματος, ευτελούς-εύσημου διατρέχει τις σελίδες του βιβλίου. Στην πλοκή του διασταυρώνεται ο πλούτος και η χλιδή με την αυθεντική ζωή,  σε έναν κόσμο σημαδεμένο από έλλειψη ηθικής αντοχής, από μωροφιλοδοξία, απληστία και κοινωνική ανομοιογένεια. Ο Τάκης Κούρβας με τις πληθωρικές περιγραφές του και με τις βραχείες ποιητικές του παρεμβολές, μας παρασύρει σε συναισθηματική φόρτιση και κοινωνούμε σε σκέψεις και ιδέες του όπως: έρωτας, αγάπη, ενοχή, συγχώρεση, εσωτερικές συγκρούσεις, μεταφυσικές αναζητήσεις, εξαγνισμός, φυσιολατρία.

Η θεματολογία του πρωτότυπη και ευφυέστατη. Ως διαυγέστατος μελετητής και οξυδερκής ανατόμος της αρχαίας Ρωμαϊκής κοινωνίας, παρατηρεί και αφηγείται για τον άνθρωπο του πνεύματος και της τέχνης αλλά τολμά και να σπιλώσει την κοινωνία εκείνη των προβληματικών καταστάσεων και των δυσανεξιών της. Διακρίνει τη μεγαλοσύνη του πνεύματος και το μεγαλείο της τέχνης αλλά και τη θλίψη της λαϊκής ψυχής. Οι ταξικές καταβολές των ηρώων του αλλά και το μορφωτικό τους επίπεδο, διαμορφώνει μια ιδιόλεκτο για κάθε κοινωνική ομάδα που δρα. Έτσι οι δούλες προορίζονται προς εκμετάλλευση και μετατρέπονται σε ιέρειες του αντρικού πόθου. Οι ευηπόληπτοι πλούσιοι πολίτες, ζουν σε ηθική παράκρουση και παρακμή.

Η πλοκή του έργου τοποθετείται στις αρχές του πρώτου μ.χ. αιώνα. Ο αναγνώστης πληροφορείται αρχικά για την καταγωγή, τις καταβολές και τις σπουδές του κεντρικού ήρωα. Οι δράσεις του ανάγονται στα χρόνια του Ρωμαιοκρατούμενου κόσμου. Ο χαρισματικός ήρωας και το όραμά του ντύνονται με πολυσύνθετες λέξεις μέσα από τη γλωσσική ιδιαιτερότητα και πρωτοτυπία του συγγραφέα. Η πλούσια σε εικονοποιία αφηγηματική δράση, προσδίδει στο κείμενο μια ιδιότυπη θεατρικότητα. Ο καλλιτέχνης ήρωάς του Ίππαρχος διαθέτει τη γοητεία, το υψηλό ιδεώδες, τον φιλότεχνο οίστρο και κερδίζει τη συμπάθεια του αναγνώστη από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου. 

Επίσης, ο χρόνος με την ιστορική του διάδραση, παρών και λυτρωτικός στο βιβλίο.  Μας ταξιδεύει, μας μεταφέρει ακαριαία και επιδέξια στο παρελθόν. Διακρίνουμε μέσα από αυτό το εκπληκτικό πλησίασμα των αιώνων, τον χρόνο να τρέχει, να εκμηδενίζεται. Και είναι αυτή η ρευστότητα του χρόνου, που αναμοχλεύει την ιστορική περίοδο της Ρωμαιοκρατούμενης εποχής σε ένα συνεχές γίγνεσθαι με διαχρονική ισχύ και σύγχρονες προεκτάσεις.

Ο κόσμος του βιβλίου σχοινοβατεί ανάμεσα στην ιλαρότητα και την τραγικότητα. Η Πομπηία πασχίζει άλλοτε συνειδητά και άλλοτε ανεπίγνωστα να ξεδιαλύνει το αληθινό από το επίπλαστο, να δαμάσει τα ζωώδη ένστικτα και να τιθασεύσει τις άνομες πράξεις. Οι ήρωές του, νιώθουν, βιώνουν,  μεγαλουργούν, ερωτεύονται, γεύονται, θλίβονται, υπερβάλλουν, παθιάζονται, ευτελίζονται. Αγγίζουν ανθρώπους και αντικείμενα. Εισχωρούν σε κάθε σταλίδα της ζωής, της ζωής μας.

Ο συγγραφέας καταγράφει μια ιστορική εποχή με τις κοινωνικές της ηδονές και κραυγές και μας μεταφέρει τις γεύσεις, τα αρώματα, τα χρώματα, τις αισθήσεις, τις μνήμες, τις κουλτούρες και τις υποκουλτούρες που πλημμυρίζουν την καθημερινότητα των ηρώων του. Οι ιστορίες του ασφυκτιούν, παθιάζονται, πονούν, στρίβουν, ελίσσονται, υποτάσσονται, και οι ήρωές του διασχίζουν τις υπερβάσεις ή τις υπαρξιακές τους κρίσεις. Εκεί, σαν από μηχανής θεός, εμφανίζεται ο καλλιτέχνης ήρωας  για να εξαγνίσει και να εξυγιάνει μέσω της τέχνης του. Ο συγγραφέας βρίσκεται πάντα πίσω από τους ήρωες, σκηνοθετεί με δεξιοτεχνία τις ζωές τους και με αδιαπραγμάτευτο ήθος, τους ανεβάζει στο μεταίχμιο κόλασης και ακολασίας. Γεύονται ετούτο το δίπολο και το γευόμαστε και εμείς, μεταλαμβάνουμε αναγνωστικά, μαζί τους.

Σαν να πήρε ο συγγραφέας τον μίτο της Ιστορίας από εκεί που τον άφησε η αρχαία Ήλιδα και τον έδωσε στον καλλιτέχνη ήρωά του για να τον οδηγήσει στην πόλη των αντιφάσεων, στην πόλη της αμαρτίας. Ο  Ίππαρχος είναι  το αισθητήριο όργανο της αρχαίας κοινωνίας της Πομπηίας, που συνυπάρχει με το χθαμαλό και το ευτελές, εκεί όπου η παρακμή συνυφαίνεται με την καθημερινότητα, όπου οι ευηπόληπτοι νοσούν, όπου οι δούλες αναγκάζονται να αναζητούν πελάτη, εκεί όπου η ζωή ταυτίζεται με την ευτέλεια και τα εφήμερα πάθη. Ουδείς άρτιος, πόσο μάλλον οι θαμώνες των κακόφημων οίκων της αμαρτωλής Πομπηίας. Πόσο μάλον οι σκληρά εργαζόμενες εταίρες ή δούλες του αγοραίου έρωτα. Άλλωστε ακολουθούν ακούσια ή εκούσια τους σκοπέλους, τις επιταγές της αντιφατικής καθ΄όλα κοινωνίας τους. Ελπίδες και ζωές που ξεκινούν με όνειρα, προσκρούουν στη σκληρή καθημερινή πραγματικότητα. 

Οι ήρωες που εστιάζονται σε δευτερεύοντα πλάνα, όπως οι φίλοι και οι μαθητές του ήρωα, οι συνεργάτες του, η αγαπημένη του σύζυγος Ρωξάνη, ο κοινωνικός του περίγυρος, δεν έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, όμως γίνονται οι καίριες προσημάνσεις και σημάνσεις διότι εξυπηρετούν την πλοκή του έργου, τη ζωή και τη δράση του βασικού του ήρωα, τους στόχους του, τα κίνητρά του και τα συναισθήματά του, δίχως συγγραφικές ερμηνείες και άλλες επιμέρους διασαφηνίσεις. Συνεπικουρούν στην εξέλιξη της μυθιστορηματικής αφήγησης με διακριτικό τρόπο, αυτόν της αφηγηματικής εγρήγορσης και μετάβασης στο επόμενο αφηγηματικό στάδιο. Συχνά τους τοποθετεί στο μεταίχμιο της ηθικής αλλά όχι του ηθικισμού ο συγγραφέας. Η σύζυγος και πρώην δούλη του βασικού ήρωα, η Ρωξάνη, ταξιδεύει κι εκείνη μαζί με τους ήρωες από τον εγκλωβισμό και τα αμφιλεγόμενα κανονιστικά πλαίσια σε μια συμφιλίωση του ανθρώπου με τον εαυτό του, με το περιβάλλον του, με το χρόνο, τη μνήμη και τη λήθη, διότι συμβαίνει τελικά μόνο με την εξεύρεση των δύσκολων προσωπικών ισορροπιών, πέρα από συμβιβασμούς, να λειτουργεί η ζωή.

Το βιβλίο, παρά τις πολλές αναφορές στην ασύστολα αμαρτωλή ζωή της Πομπηίας, αξίζει να αναγνωστεί και μόνο για την αγνότητα που εκπέμπει. Ακόμη και το σκηνικό των ερωτικών διαδράσεων περιγράφεται από τον συγγραφέα με άκρως διακριτικό και υπαινικτικό τρόπο, χωρίς καμιά έκδηλη υπερβολή, η οποία και θα μπορούσε να διαταράξει την προσωπική του ευγενή παρουσία απέναντι στον αναγνώστη.

Η εξορία από την «κανονικότητα» είναι ο παράδοξος δρόμος, που επιλέγει ο αφηγητής, ως λειτουργικό μοτίβο. Η σκοτεινότητα των νοημάτων της γραφής του διαπλέκεται και αντιπαλεύει με τις φωτεινές εξιστορήσεις του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος. Το βιβλίο είναι ο τόπος του: Η Πομπηία που βράζει, που κραυγάζει και πασχίζει να συνδιαλλαγεί με την «κανονικότητα».  Όλα κυλούν, ως περιγραφές μιας παλιάς καθημερινότητας, όπου στοιχεία της ενυπάρχουν σε όλες τις κοινωνίες. Το βιβλίο με τις σημάνσεις του λειτουργεί , σαν μια επίκαιρη κραυγή αγωνίας, που γράφτηκε για να ταρακουνήσει τον σύγχρονο άνθρωπο από τους δικούς του εφιάλτες. Η «Πομπηία» εν τέλει είναι ο κόσμος μας. 

Αυτόν τον κόσμο, ο συγγραφέας μας καλεί, να αναβιώσουμε, να αφουγκραστούμε, να αναμοχλεύσουμε και να ανασυντάξουμε. «Ευτυχώς, μας σώζει η τέχνη», δηλώνει ευθαρσώς ο Τάκης Κούρβας. Διακρίνει τη μεγαλοσύνη της παιδείας και το μεγαλείο της τέχνης ως  αντίδωρο στη θλίψη της λαϊκής ψυχής. Η τέχνη, με όλες τις εικαστικές μορφές της, είναι ο έσχατος δρόμος για να αφυπνιστούμε και να διαφύγουμε τη βαθιά θλίψη εξαιτίας των σύγχρονων περιστάσεων που μας πνίγουν. Είναι η λύτρωση που μας προσφέρει η λογοτεχνική παιδεία, από τα σύγχρονα αδιέξοδα.

Ευτυχώς, η τέχνη μάς σώζει, φίλε Πάνο. Με τις επόμενες γραφές σου διαισθάνομαι, -και η διαίσθησή μου σπάνια με ξεγελά-, πώς θα μας ταξιδέψεις από την Ηλεία ως  τη μεθόριο του 38ου παραλλήλου, ως την Κορέα! 
Εύχομαι να απολαύσουμε και το επόμενο λογοτεχνικό σου ταξίδι!
                                                                   
Καλλιόπη Δημητροπούλου
Φιλόλογος- Λογοτέχνης
Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών
Αθήνα 24/11/2019

Τετάρτη, 31 Ιουλίου 2019

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

            ΚΑΛΛΙΟΠΗ Ι. ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ 



 Η Καλλιόπη Δημητροπούλου του Ιωάννη, γεννήθηκε και μεγάλωσε στους βαθυπράσινους κάμπους της Ολύμπιας γης, και στις παράκτιες  αμμουδιές του Ιονίου. Υπέροχες καταβολές, που παρέμειναν ανεξίτηλες  και την επηρέασαν στη ζωή  και την πορεία της. Έχει σπουδάσει Φιλοσοφία, Παιδαγωγική και Ψυχολογία στη Φιλοσοφική Σχολή  και Θεολογία, στο Εθνικό και Καποδιστριακό  Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ζει στην Αθήνα και εργάζεται ως εκπαιδευτικός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Αγαπά τη ζωή, τα βιβλία και τους μαθητές της. Είναι μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών και του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων. Έχει διατελέσει ως μέλος σε κριτικές επιτροπές αξιολόγησης σε  λογοτεχνικούς διαγωνισμούς και ποιήματά της έχουν ανθολογηθεί σε Ανθολόγια.Ποιήματά της δημοσιεύονται σε λογοτεχνικά περιοδικά και σε λογοτεχνικούς διαδικτυακούς ιστοτόπους (Βακχικόν, τοβιβλίο.nετ, koukidaki, bonsaistories, 25η ώρα, microstory, αντί × λόγου, fractal, inner). Συνεντεύξεις της έχουν φιλοξενηθεί στο ραδιόφωνο, σε λογοτεχνικά περιοδικά, σε λογοτεχνικές ιστοσελίδες και εφημερίδες.
- Καταχώρηση στους ποιητές του 21ου αιώνα από την Εγκυκλοπαίδεια "ΧΑΡΗ ΠΑΤΣΗ" ( 28ος λογοτεχνικός τόμος,έκδοση Ιούλιος 2015).
-Συμμετοχή  στην πρόσκληση της Πανελλήνιας Ποιητικής Δράσης με θέμα: «Η επανένωση των μαρμάρων του Παρθενώνα και η αναγνώριση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς,αδιαμφισβήτητο δικαίωμα των Ελλήνων» (28/9/2014)
-Συμμετοχή  στην εκδήλωση "Παγκόσμια ειρήνη και σεβασμός στην πολιτιστική κληρονομιά των λαών" στο Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο Λάρισας με το ποίημα "Ειρήνη εστί"  (27/9/2014).
Γράφει κυρίως ποίηση και υπογράφει ένα μικρό δείγμα γραφής της στο ιστολόγιο http://litsadimitropoulou.blogspot.gr/

                                                                                             
ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ: 
 - B βραβείο στον 2ο Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό του Λαογραφικού Ομίλου Μελίκης και Περιχώρων Ημαθίας (απονομή Μελίκη Ημαθίας 10/5/2014).
- Β έπαινος στον 4ο Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ποίησης  "Βραυρώνια 2014" της Ομοσπονδίας  Εξωραϊστικών και Εκπολιτιστικών Συλλόγων Αρτέμιδος- Σπάτων (απονομή Αρτέμιδα Αττικής12/6/2014).
- Έπαινος στον 14ο Διεθνή Λογοτεχνικό Διαγωνισμό του περιοδικού Λόγου,Τέχνης και Πολιτισμού "Κελαινώ" (απονομή Ίλιον Αττικής 22/11/2014)
- Έπαινος στον 33ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών (απονομή Αθήνα 15/2/2015)
- Διάκριση στον Πανελλήνιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό βιβλίου "Ασημένια σελίδα" 2014 των εκδόσεων Εντύποις και εκδόσεων Μωραϊτη με το ποίημα "Νέα Γκουέρνικα" (απονομή Αθήνα (5/6/2015).
- Γ βραβείο από το Πανεπιστήμιο Κύπρου στον Διεθνή διαγωνισμό με θέμα "Η φύση στην ποίηση" (απονομή Λευκωσία 27/3/2015) 
- Διάκριση στον 1ο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό bonsaistories με το διήγημα "Η ιστορία της φλογέρας" (Απρίλιος 2015)
- Έπαινος στον 5ο Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ποίησης  "Βραυρώνια 2015" της Ομοσπονδίας  Εξωραϊστικών και Εκπολιτιστικών Συλλόγων Αρτέμιδος- Σπάτων (απονομή Αρτέμιδα Αττικής 12/7/2015)
- Διάκριση στον 1ο Ποιητικό Διαγωνισμό bonsaistories (Ιούλιος 2015)
- Γ βραβείο στον Δ! Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό "Καισάριος Δαπόντες" του δήμου Σκοπέλου 2015 (απονομή Σκόπελος 11/9/2015)
- 3ος Έπαινος ποίησης στον 15ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Εταιρίας Τεχνών, Επιστήμης και Πολιτισμού Κερατσινίου (απονομή Αμφιάλη 3/10/2015)
- Β βραβείο στον 15ο Διεθνή Λογοτεχνικό Διαγωνισμό του περιοδικού Λόγου,Τέχνης και Πολιτισμού "Κελαινώ" (απονομή Αθήνα 1/11/2015)
- 2ος Έπαινος ποίησης στον 1ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Λευκάδας, Συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας και Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχών (απονομή Λευκάδα 5/12/2015)
- Α Βραβείο ποίησης στον διαγωνισμό Τεχνών "Ποίηση & Δημιουργία" (απονομή Αθήνα 15/11/2015)
- Γ Βραβείο στον 1ο Πρότυπο Διαδικτυακό Διαγωνισμό Ποίησης "Λογοτεχνικά βιβλία"(απονομή Αθήνα 27/12/2015) 
- Α Βραβείο ποίησης στον 6ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων (απονομή Αθήνα 10/1/2016 ) 
- Βραβείο "ΚΑΔΜΕΙΑ"στον 4ο Παγκόσμιο Ποιητικό Διαγωνισμό της Αμφικτυονίας Ελληνισμού με θέμα "Το αρχαίο ελληνικό μεγαλείο"(απονομή Θεσ/νίκη 6/3/2016)   
-Έπαινος στον 2ο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό bonsaistories με το διήγημα "Φενταγίν" (18/1/2016).  
- Βραβείο στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ποίησης του EARTH POERTH & LITERARY FESTIVAL(απονομή Θεσσαλονίκη 15/5/2016).
-Τιμητική διάκριση στον 2ο Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ποίησης "Αρχείου Ιστορίας και Τέχνης" Καισάρειας Κοζάνης (απονομή Κοζάνη 12/6/2016)                        
- Διάκριση στους 31ους Παγκόσμιους Δελφικούς Αγώνες Ποίησης 2016 (απονομή Δελφοί 12/6/2016) 
- Β Έπαινος στον 5ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Πνευματικής Συντροφιάς Λεμεσού (απονομή Λεμεσός 23/9/2016)
- Α βραβείο στον Ε Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό "Καισάριος Δαπόντες" (απονομή Σκόπελος 2/9/2016)
- Γ βραβείο στον 16ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Τέχνης και Πολιτισμού " Κελαινώ" (απονομή Ίλιον 12/11/2016).
- Έπαινος στον 6ο Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ποίησης  "Βραυρώνια 2016" της Ομοσπονδίας  Εξωραϊστικών και Εκπολιτιστικών Συλλόγων Αρτέμιδος- Σπάτων (απονομή Αρτέμιδα Αττικής 1/10/2016
- Α Βραβείο UNESCO στον 1ο Διεθνή Ποιητικό Διαγωνισμό με θέμα: "Μια ωδή στον Διονύσιο Σολωμό" (απονομή Κεφαλονιά 15/10/2016)
- Β βραβείο στον Λογοτεχνικό Διαγωνισμό από την Ένωση Λογοτεχνών Βορείου Ελλάδος (απονομή Θεσσαλονίκη 20/12/2016)
-Έπαινος στον 35 Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών (απονομή Αθήνα 20/1/2017)
- Α Βραβείο και κατάταξη στην κατηγορία "Δυνατή ποίηση" στον 7ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων (απονομή Αθήνα 12/3/2017)
- Α Βραβείο Λογοτεχνικού Δοκιμίου στον 7ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων (απονομή Αθήνα 12/32017)
- Α Βραβείο Διηγήματος στον 7ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων (απονομή Αθήνα 12/3/2017)
- Έπαινος στην 39η Διεθνή Γιορτή Ποιητών "ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΕΙΑ 2017" από τη Διεθνή Εταιρεία Ελλήνων Λογοτ εχνών και Καλλιτεχνών.
- Γ Βραβείο στους 32ους Δελφικούς Ποιητικούς Αγώνες της Π.Ε.Λ (απονομή Δελφοί 11/6/2017).
- Β Βραβείο στον 2ο Ποιητικό Διαγωνισμό bonsaistories (απονομή Αθήνα 16/6/2017) 
- Γ βραβείο στον ΣΤ Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό "Καισάριος Δαπόντες" (απονομή Σκόπελος  9/9/2017)
- Έπαινος στον 17ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Εταιρίας Τεχνών, Επιστήμης και Πολιτισμού Κερατσινίου (απονομή Αμφιάλη 14/10/2017)
- Β βραβείο στον 17ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Τέχνης και Πολιτισμού " Κελαινώ" (απονομή Ίλιον 4/11/2017).
- Τιμητική Διάκριση στον Β Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό από τους Πνευματικούς Ορίζοντες, Εφαλτήριο Τέχνης και Πολιτισμού Λεμεσού (απονομή Λεμεσός Απρίλιος 2018)
- Τιμητική Διάκριση στον 2ο  Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Ulysses (απονομή Θεσσαλονίκη ART Festival 3/3/2018)
Τιμητική Διάκριση στους 33ους Δελφικούς Ποιητικούς Αγώνες της Π.Ε.Λ (απονομή Δελφοί 10/6/2018)
-Α Βραβείο Διηγήματος στον 8ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων (απονομή Αθήνα 16/62018)
- Β Βραβείο Λογοτεχνικού Δοκιμίου στον 8ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων (απονομή Αθήνα 16/6/2018 με αθλοθέτηση από το Υπουργείο Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας)
- Γ Βραβείο Ποίησης στον 8ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό διαγωνισμό από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων (απονομή Αθήνα 16/6/2018 με αθλοθέτηση από το ίδρυμα "Γεώργιος Δροσίνης")

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ:


«ΤΗΣ ΗΛΕΙΟΠΕΤΡΑΣ», υπό έκδοση
«τα παιδιά της Σελάνας», υπό έκδοση
«HΛΕίασις», εκδόσεις Βεργίνα, 2018
«Της Μούσας Επίκληση», εκδόσεις Βεργίνα 2017.
Συμμετοχή στην έκδοση "Καλλιτεχνικό Ημερολόγιο 2017" από τις Εκδόσεις "τοβιβλίο" 2017.
Ανθολόγιο ποίησης "τρενογραφίες" από τις εκδόσεις "τοβιβλίο" Μάιος 2016.
Συμμετοχή σε συλλογικό λογοτεχνικό βιβλίο από την Ένωση Λογοτεχνών Βορείου Ελλάδος: "Πανανθρώπινες αξίες"2016, Εχέδωρος Εκδοτική.
Συμμετοχή σε συλλογικό λογοτεχνικό ebook: 25th Hour Projekt 2016                 Συμμετοχή σε συλλογικό λογοτεχνικό βιβλίο: "Μια εικόνα...χίλιες λέξεις" από τις Εκδόσεις "τοβιβλίο" 2016 τόμος Β.
"Πνοές Λόγου &Τέχνης" Χειμώνας 2015  Τεύχος 20-21 (συλλογικό)
"Μαζί είμαστε πιο πολλοί και από εμάς τους ίδιους" πεζά και ποιήματα έκδοση από Δίκτυο Αλληλεγγύης Καισαριανής (11/12/2015)
"2η ομαδική Ποιητική συλλογή" Σεπτέμβριος 2015 από τις εκδόσεις Διάνυσμα.
"Ανθολόγιο ποιήσεως" Ιούλιος 2015 από τις Εκδόσεις Όστρια.
"Ανθολόγιο ποιήσεως" Απρίλιος 2015 από τις Εκδόσεις Όστρια.
 "Diasporic Literature"  Απρίλης 2015 Ανθολόγιο ποίησης  του παροικιακού ελληνισμού της Αυστραλίας.
Ανθολόγιο ποίησης "Ασημένια σελίδα" με βραβευμένα ποιήματα από τις εκδόσεις ΕΝΤΥΠΟΙΣ και τις εκδόσεις ΜΩΡΑΙΤΗΣ(2015).
Ανθολόγιο ποίησης με βραβευμένα ποιήματα, με τίτλο:"Τα παιδιά" από τις εκδόσεις ARS POETICA (2015).
Συμμετοχή στην έκδοση "Καλλιτεχνικό Ημερολόγιο 2015" από τις Εκδόσεις "τοβιβλίο" 2015.
Συμμετοχή σε συλλογικό λογοτεχνικό βιβλίο: "Μια εικόνα...χίλιες λέξεις" από τις Εκδόσεις "τοβιβλίο"2014 τόμος Α.

Δευτέρα, 22 Ιουλίου 2019

ΑΙΔΩΣ ΑΡΓΕΙΟΙ




Πεσμένο φύλλο
η Σούζαν Ίτον
σκούζει στο βαθύ πηγάδι.
Μακελεύει ο φονιάς
το αχνιστό του θήραμα.
Βαράτε δημοσιογραφίσκοι
χαράξτε την Υπατία
με τ' ακονισμένα δόντια
ρουφάτε αγύρτες την παγωμένη φλέβα
στο άψυχο κορμί της.
Στο ταμείο σας χλιμιντρίζει
ο οβολός του αιμάτου.

Πέμπτη, 6 Ιουνίου 2019

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΟΥΣΑ ΠΟΛΥΤΡΟΠOΣ (ΚΡΙΤΙΚΗ)


Ως ταξιάρχης και ταξιδευτής του χρόνου και της μνήμης, διεισδύει στο φαινόμενο "Γυναίκα", το "φωτογραφίζει", το ανιχνεύει, το παρατηρεί, το ενστερνίζεται και το αποκωδικοποιεί, ο δημιουργός Γιώργης ΤάΚη Δόξας, στην ποιητική συλλογή του: " η ΓΥΝΑΙΚΑ: Παράδεισος ή Κόλαση", εκδόσεις "ΟΣΤΡΙΑ", Αθήνα 2015.

Από τα σωθικά της μητέρας του μέχρι το οριστικό και ασφαλές καταφύγιο της γυναίκας του, από τη ζωοφόρο αφετηρία του μέχρι τον τελικό σταθμό, αυτή η πολυτάραχη διαδρομή, εμπεριέχει μια πολυπλόκαμη περιήγηση για σπουδή και εντρύφηση στο γυναικείο πλουραλιστικό ανθορόισμα και κορφοκόπημα, μας εκμυστηρεύεται ο δημιουργός στο λιτό απολογητικό του προλόγισμα. Ένα βιβλίο συγνώμης και λύτρωσης ίσως και ένας επώδυνος ποιητικός τοκετός, μια αγωνιώδης πλεύση συγχώρεσης και ειλικρινούς μεταμέλειας.


Ο Γιώργης Δόξας, με την αναπνοή της ανάμνησης, ζωγραφίζει με πεζόμορφους στίχους το πορτρέτο της γυναικείας φύσης με τους άπειρους ρόλους της. Μάρτυρας, ο ίδιος, οι φίλοι του και η ζωή. Αφουγκράζεται, παρατηρεί, αισθάνεται, καταγράφει,  άλλοτε με εξομολογητικό ύφος, άλλοτε με υμνητικό και λυτρωτικό και άλλοτε με σαρκαστική διάθεση, την πολύτροπη γυναίκα στην προσωπική και κοινωνική διαδρομή της. Μια ψυχογραφία, μια επισκόπηση της γυναικείας υπόστασης, δοσμένης καθαρά, υποκειμενικά με ρεαλιστικό, με άκρως λιτό και εποπτικό ύφος και σε καθομιλούμενη γλώσσα. Μια μελέτη της εύφορης γυνακείας δράσης, των δυσοίωνων στρεβλών επιλογών της -αναγκαίων ή μη- αλλά και των εύσημων βηματισμών της. 


Απευθύνεται στη γυναίκα στη σελ. 103: " Προσπαθώ να σε ψηλαφήσω / (όποια και να ΄σαι και όπου και να ΄σαι). / Στα καπηλειά / στα φτηνά ξενοδοχεία / στο περιποιημένο διαμέρισμα / στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου..."


Μια γενναία, ευκρινής στάση,  αντρίκιας απολογητικής αξιολόγησης, μια στερνή προσέγγιση με τη φωτογραφική μνήμη να εστιάζει στον γυναικείο ψυχισμό, το ποιητικό τούτο απαύγασμα του Γιώργη Δόξα. Λες και, όσα ζει το πορτρέτο, που ποιητικά σκιαγραφείται, τα ζει και ο ίδιος ως υποστασιακό προβληματισμό του. Λειτουργεί δηλαδή διττά, ως πανεπόπτης θεατής και ως ήρωας παράλληλα, ως αυτόπτης μάρτυρας και ως πάσχων πρωταγωνιστής. Η στόφα του ανθρώπου σε όλες της τις εκφάνσεις τον συγκινεί, πόσο μάλλον όταν έχει να κάνει με τον γυναικείο κόσμο. Ξεναγός, μύστης, λάτρης ή ναυγός άραγε;
 

Στη σελ. 109 εξομολογείται: "Στο αδιάκοπο Πέλαγος / της Ζωής / άκουσα ακούσματα από Σειρήνες / άλλοτε 'δω κι άλλοτε 'κει. / Κι εντόπισα και τις Γοργόνες / που μου τραγουδούσαν άσματα / αγγελικά ή σατανικά. / Και το πέλαγος είτε σκοτεινό είτε γαλάζιο / δεν μ' άφηνε να διαλέξω. / Κι ήμουνα και ΄δω και 'κει / σταθερά και μόνιμα / με το πανί της ψυχής μου..."

Η Γυναίκα, Κόλαση ή Παράδεισος, θα αναρωτηθεί στον εύστοχο τίτλο του βιβλίου ο δημιουργός. Στο βιβλίο με τις σύντομες αφηγήσεις ποιητικής μορφής, αναμετράται η γυναίκα με το υπαρξιακό της άλγος, κυρίαρχη ή κομπάρσος στην κόλασή της και στους παραδείσους της. Ο εύληπτος στίχος του πονήματος κινείται στο ανθρωποκεντρικό πεδίο. Η γυναίκα, ούσα χαλκέντερη, δρα, πάσχει, αναγεννάται, αντιστέκεται, ρέει εύσπλαχνα, καταρρέει, αναστρέφεται, επιτελεί και αποτελεί ζωή. Ταξιδευτής ο ίδιος ο δημιουργός και στα καλέσματα των Σειρήνων και στα ακούσματα της Γοργόνας, έμπλεος εμπειριών, ευαισθησίας και εσωτερικών διεργασιών, συνδιαλέγεται, μέσα από τα πεπραγμένα, με τον έρωτα και την αγάπη χωρίς να τα καταγράφει με ρητορικές κορόνες, μόνο με προσωπικές επισημάνσεις και διαπιστώσεις με ευρύτερη ισχύ. Η στάση του υποκειμένου αιωρείται πάνω από τους στίχους, στίχοι εξωστρεφείς, εικονοποιημένοι, στίχοι με θεατρικότητα. 


Η προσωπική φωνή του δημιουργού, σε αρκετά σημεία, μέσω της γυναικείας αρμύρας και του πόνου, στρέφεται προς τα έσω, καταδύεται στο βαθύ του "είναι", ανακαλύπτεται ξανά και επιστρέφει έξωθεν καυτηριάζοντας την αλλοτριωμένη σύγχρονη πραγματικότητα. Από τον προσωπικό του γυναικωνίτη ανασύρει σπαραγμένες εικόνες αλλά και εικόνες ύψους και ήθους. Οι ηρωίδες του δρουν σε χρόνο και χώρο παρελθοντικό και μέσα από την εικονοπλαστική εκφορά του λόγου κωπηλατούν, θύματα και θύτες, Μαντόνες και αδέκαστες ερωμένες.

Στη σελ. 25 γράφει: "Ακριβώς / γωνία Βασ. Σοφίας και Τσόχα... / Ήταν εκεί / μόνη στην κινητικότητα της Αθήνας / Λευκά μαλλιά/ καθαρό πρόσωπο και ΜΟΝΗ. / Μας έτεινε τα χέρια / Μιλούσε άλλη γλώσσα / Μας κοιτούσε στα μάτια. / Ήταν ολομόναχη και χωρίς το μυαλό της..."


Μέσα από ολιγόστιχα ποιήματα ή καλύτερα μικρές διηγηματικές ιστορίες θα έλεγα, εκφράζεται ο δημιουργός με πολλά στοιχεία προφορικότητας -όπως τη συχνή χρήση ερωτήσεων και στοιχείων στίξης- για τη γυναίκα, την πλατυτέρα των ουρανών, την αγία, για τη γυναίκα υψικάμινο και λαμπυρίζουσα, για την άπληστη, τη μωροφιλόδοξη αλλά και τη γυναίκα την ταπεινή, της χοϊκότητας, της προσμονής, της πλησμονής και της λύτρωσης. Υμνεί τη γυναίκα στους πολλαπλούς της ρόλους. Εξαίρει τους αγέρωχους παλμούς στη φλέβα της αγωνίστριας, καθαγιάζει το γυναικείο δοκάρι του σπιτικού και της φαμίλιας, συντάσσεται με τη γυναίκα της ανωνυμίας, της καθημερινής ασημαντότητας, την ανυψώνει σε γυναίκα σύμβολο, σημαντική και άσπιλη μέσα από την γνήσια, αφτιασίδωτη απλοϊκότητά της. 


Διαβάζουμε στη σελ.29: "Ακριβώς στις 12.15' (καθημερινά) / στα σκαλοπάτια της Πολυκατοικίας / περίπου για δυο ώρες / και μετά "χανόταν"./ Δεν άπλωνε ποτέ το χέρι της. / "Άπλωνε" τα δυο γαλανά μάτια της / μάτια πόνου θλίψης ευγενούς παράκλησης / για ένα ή δύο -ασήμαντα για Μας - ευρώ..."


Σε πολλά ποιήματα ενδημούν τα στοιχεία της στέρησης, της απόρριψης και της ματαίωσης του ονείρου. Πάλλεται ο νους και η σάρκα μπρος στη γυναίκα "ερωτικό διαβάτη", σταθερή στη μοναξιά της κάθε ματωμένη νύχτα στο δρομολόγιο Ευρυπίδου-Αθηνάς, σταθερή στη μοναξιά της μέχρι και την τελευταία πράξη της ζωής της, τον παγωμένο θάνατο. Οι ενδόμυχες γυναικείες φωνές πότε γίνονται μαλαματένιοι δρόμοι και πότε χλεύη του χρόνου. Η γυναίκα, πότε δοξαστικό ρακί και πότε μετέωρο δάκρυ, πότε κορμάκι γιασεμί και πότε ο αργαλειός της θλίψης. Πότε αλγεινός έρωτας και πότε ύπατη ή ύστατη αγάπη μα πάντοτε παρούσα στο ποιητικό προσκήνιο του Γιώργη Δόξα.


Η μητέρα του Ειρήνη, με της υπομονής και της ειρήνης το χάρισμα, δεσπόζει στο κάδρο της αφοσίωσης και της δοτικότητας μέσα από τη γραφή, του αντικειμενικά -όσο είναι εφικτό- διακείμενου δημιουργού. Αλλά και η δασκάλα του, η Κόμη, και η κυρία Βάσω η εκπαιδευτικός της προσφοράς και της έμπρακτης αγάπης, δαμάζουν τα συναισθηματικά θραύσματα και του πιο ανάλγητου ανθρώπου και καταξιώνονται μεταγενέστερα μέσα από την πένα και την εξομολόγηση του μαθητή τους, που επιστρέφει εγκάρδια και ανθρώπινα, ευγνώμων για να ανταποδώσει και να μεταλαμπαδεύσει τις δωροθεσίες τους.


Γυναίκες ηρωίδες επιτελούν το χρέος τους απέναντι στη ζωή, στέκονται στις επάλξεις της ευθύνης απέναντι στην πατρίδα τους, στα παιδιά τους. Αγωνίστριες για την επιβίωση, αγέρωχες για τις ιδέες τους, γυναίκες μαχήτριες που θαλασσοδέρνονται σπαραξικάρδια στο κρεβάτι του πόνου, άλλες παραδομένες στα δύσβατα μονοπάτια του αγοραίου έρωτα, "κούκλες βιτρίνας", γυναίκες της ήττας και της παραίτησης, γυναίκες της μοναξιάς, της άγιας μοναχικότητας, της υπέρβασης. Η Γυναίκα του εθελοντισμού, της ανυστερόβουλης αγάπης, η "Λεβέντρα Γυναίκα", η πιστή και οσία συνοδοιπόρος στο πλευρό του ανήμπορου συντρόφου της.


Γράφει για τη Θεανώ Καπογιάννη, αγωνίστρια από τον Πύργο: "Η Δικαιοσύνη ενδεδυμένη στα μαύρα κοστούμια, / με το άσπρο πουκάμισο και τη μπλε γραβάτα των Κυρίων Δικαστών: "Ενεργό Μέλος του Κομμονιστικού Κόμματος / δεκαέξι χρόνια Κάθειρξη". / Η Θεανώ μόλις βγήκε από τη φυλακή φρόντιζε / στα επόμενα λίγα χρόνια της ζωής της / να μην πατήσει ούτε μυρμήγκι." 


Μια θάλασσα γυναίκα, με τα μπουρίνια και τη βάλσαμο νημεμία της, ετούτη η ποιητική καταγραφή. Κινείται και απορρέει από την πραγματικότητα και την προσωπική ευαισθησία του γράφοντα. Μια θαρραλέα αντίσταση η φωνή του δημιουργού απέναντι στις φαλλοκρατικές αντιλήψεις που κατά καιρούς βρίσκουν το φως της έκφρασης. Επίσης
η γυναίκα παρουσιάζεται σε διαλεκτική σχέση, εκτός από τον αλλότριο εαυτό της, και με το αντρικό φύλο που άλλοτε την προσδιορίζει, άλλοτε το προσδιορίζει και άλλοτε από μόνη της αυτοπροσδιορίζεται. Γράφει με πεζολογικό ύφος και τεράστια βιωμένη γνώση, παρακολουθώντας τις μεταπτώσεις και τις αναταράξεις της δίκοπης γυναικείας πραγματικότητας. Η γυναίκα στη γραφή ετούτη γίνεται πότε ψωμί γλυκό και πότε της μνήμης λειτουργόσπερνο, πότε ποθητή Νύμφη και πότε καημός της Περσεφόνης. Η απογραφή της απώλειας κρύβει τον οίστρο της ζωής, η ασχήμια της αλήθειας μέσα από την καταβύθισή της  κυοφορεί την σταθερή θερμοκρασία της γυναικείας ύπαρξης. 

Αν, λέω, αν η ζωή είναι γυναίκα, τούτο επιβεβαιώνεται με τον πιο αδιαπραγμάτευτο τρόπο μέσα από την εξομολογητική και ανιχνευτική πένα του Γιώργη Δόξα. Η ζωή της γυναίκας στο βιβλίο ετούτο, είναι τα γκρεμοτσακισμένα καράβια, είναι τα απάνεμα λιμάνια αλλά και τα υπόγεια ορυχεία και τα απάτητα κορφοβούνια, τα απρόσιτα και τα δυσανάγνωστα. Είναι εκείνο "το πολύτιμο φωτογραφικό κειμήλιο" που παρέλαβε ο Γιώργης Δόξας από τον αδελφικό του φίλο όταν τον "αποχαιρέτησε". 


Γράφει στη σελ. 65: "Το πολύτιμο φωτογραφικό κειμήλιο / το παρέλαβα δυο μήνες μετά το θάνατό του. / Ήταν γραμμένο στη διαθήκη του με μια αφιέρωση: / "Γιώργη, τις αγάπησα Όλες, μα τις φοβήθηκα!"


Κόλαση ή Παράδεισος η Γυναίκα, συνεχίζει να αναρωτιέται ο δημιουργός και καταλήγει: Η μάνα, η ερωμένη, η αγωνίστρια, η γιαγιά, η σύντροφος, η εργαζόμενη, η φιλόδοξη, η αγοραία πόρνη, ο έρωτας, η αγάπη, η θεοσεβής μοναχή, η αυταπάρνηση, η προδοσία, ο προορισμός, η ζωή εν τέλει, είναι η Γυναίκα!


Κλείνοντας και την τελευταία σελίδα του βιβλίου, είμαι πλέον πεπεισμένη, πως στο δισάκι του ο Γιώργης ΤάΚη Δόξας κουβαλά την τρισύλλαβη προσευχή: τη Γυναίκα. Εκείνη την ασημοκαπνισμένη κρήνη, που πότε με το συναξάρι της αγίας και πότε με το τροπάρι της εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσης γυνής, υπερπηδώντας τις ατραπούς της Κόλασης, οδεύει προς τον επίγειο Παράδεισο και τον ξοδεύει αφειδώλευτα και ζωοφόρα γύρω της.
 

Αθήνα 4/6/2019
Καλλιόπη Δημητροπούλου

Τρίτη, 4 Ιουνίου 2019

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ "ΠΛΕΥΣΗ ΣΩΤΗΡΙΑΣ" ΤΗΣ ΕΡΙΕΤΤΗΣ ΜΠΟΡΝΑΝ



Ποιητική συλλογή "ΠΛΕΥΣΗ ΣΩΤΗΡΙΑΣ", εκδόσεις "Βεργίνα"

Kυρίες και κύριοι

Θα μου επιτρέψετε να αρχίσω την αφήγησή μου σαν παραμύθι. Μια φορά κι έναν καιρό η Εριέττη Μπορνάν, ήρθε, ως Ναϊάδα, να ταράξει τα νερά της ποίησης. Ήρθε ως Κρηναία Νύμφη με τις περδικόστηθες λέξεις, με την ενδόμυχη λάβα της, ως συνοδός του Διονυσιακού στίχου, σε πυρωμένο αργαλειό, να υφάνει τη γραφή της.  Ήρθε με το Εκκλησιαστικό της συλλείτουργο, να καρποδέσει το ρασοφόρο αισθαντικό πνεύμα, να κορφοκοπήσει τον πνευματικό της ενδόκοσμο, διατηρώντας τις λεπτές ισορροπίες μεταξύ σωματογραφίας και ψυχογραφίας.Ήρθε ως γενεσιουργός μήτρα να γλυκοψελλίσει τους χρησμούς της.
                                                                            
Μια φορά κι έναν καιρό, η Εριέττη της έμψυχης ποίησης, άρχισε να μπαινοβγαίνει στο ομηρικό κείμενο για να συνδέσει τα απώτερα σύμβολα με τα σύγχρονα, να ερμηνεύσει το πέρασμα των Σειρήνων ως λειμώνα του πόνου, ως λιβάδι του μικρού και του μεγάλου θανάτου, ως απόγειο του "μικρού ερωτικού" και να διαπιστώσει πως ο Όμηρος στάθηκε οδηγός ακριβός για τη δική της ασφαλή πλοήγηση στο τρικυμιώδες θαλασσινό ταξίδι της ζωής. Το θεμέλιο της δικής της αλήθειας και της ομορφιάς θα το μελετήσει στον Όμηρο, να κινείται σε όλο το μήκος και πλάτος της ανθρώπινης καρδιάς και θα το μεταλαμπαδεύσει σε εμάς με εκείνες τις λέξεις που όπως λέει "αφήνουν τον καύσο της μέντας/στο θόλο του ουρανίσκου". Πνευματικά και λογοτεχνικά θα την διαποτίσει ο πλέον θαυμαστός ποιητής του πολιτισμού μας, που πηγάζει από μια εποχή αφτιασίδωτης δράσης με τις πραγματικότητες του κόσμου. Έτσι μέσα από τις εμπειρίες της ζωής, η ποιήτρια θα υφάνει στους στίχους της τον πόνο και την οδύνη με τον θρίαμβο και τις γενναίες στιγμές. 
Γράφει στη σελ. 54:"Το εκτελεστικό/ μοιράζει χάπια της χαράς/ και μετά/ σε θέση ετοιμότητας πάλι./ Σε κάθε διάλειμμα/ σηκώνουμε/ μισόκλειστα μάτια/στον Ουρανό". 

Η έμπνευσή της, έμφορτη από οικείες λυρικές καταβολές αντανακλά την πλήρη ωρίμανση της στιχουργικής μορφής με την  πλήρη επίγνωση του ενστίκτου και των προσωπικών αναζητήσεων. Ο αεικίνητος μικρόκοσμος της Εριέττης Μπορνάν δονείται από την δυναμική του αφαιρετικού στίχου που δυιλίζει τη φόρμα του και ακολουθεί το δρόμο της εκλεκτικής ελευθερίας του χωρίς ίχνος φιλαυτίας. Στο ποίημα με τον τίτλο Υπομονή υπέροχα γράφει: "Σ' εσέ ξομολογιέμαι σιαμαία μου./Στήθος με στήθος/βγήκαμε στο φως... Ενάρμονα τρεκλά βαδίσαμε/στα δυο καρβέλι ψωμοφάγαμε/αργές μπουκιές γλυκοσαλίσαμε/σε κορφοβούνι άπαρτη σημαία στήσαμε". 

Η ποίησή της κινείται πέρα από την ατομική οπτική στο συλλογικό πλαίσιο. Στη θεματολογική της περιπλάνηση, όσα την άγγιξαν, όσα τη μάτωσαν, κυρίως όμως όσα τη λύτρωσαν, αισθητικοποιούνται με την ιδιαιτερότητα της Ομηρικής της επιρροής, του Καζαντζακικού εναγκαλισμού και την ζωτικότητα της διαύγειας της σκέψης της.  Γλώσσα μεγαλοπρεπής, της μετουσίωσης, γοργή, ευκίνητη, εύπλαστη. Ο λόγος της μεγαλειώδης, ευθυτενής, με πλούσιες Βιβλικές αναφορές, άλλοτε δοξαστικός και κατανυκτικός, άλλοτε ελεγειακός και άλλοτε έκρυθμος, ασυμβίβαστος και λέφτερος. Η Σάρα, η Ρεβέκκα, η εν πολλαίς αμαρτίαις, ο κήπος της Εδέμ, το μάννα, τα ξαφτέρουγα , ο ων ο ην και ο Ερχόμενος, το φιλί του Ιούδα, οι Άγιοι Πάντες, το χερουβικό, η Νύμφη Ανύμφευτη, ο Ευαγγελισμός, η κρυαδερή φάτνη και άλλα ακόμα Βιβλικά σύμβολα μπαίνουν στο ποιητικό σκηνικό της Εριέττης Μπορνάν. 
Η αλήθεια, που διατρέχει όλη τη συλλογή, διδαχή σεμνή, αξιοπρεπής και απέριττη αλλά βροντώδης, με πύρρεια παρρησία. Η ποιήτρια νοσταλγεί, ματώνει, καυτηριάζεται, αυτοκρίνεται. Η τεχνική αρτιότητα της λεκτικής εικόνας μεταφέρει τραγωδιακή αντίληψη που οδηγεί από το προσωπείο στο πρόσωπο, από το άλγος στη λύτρωση, από την περιορισμένη βούληση στην ύψιστη ιδεατή διάσταση. Έχω την πεποίθηση, πως σε τούτη την ποιητική συλλογή η Εριέττη Μπορνάν μάς συστήνεται με την προσωπική της ανασυγκρότηση. Ποίηση σκεπτόμενη, πυράκανθος και πυροστιά. Με δυο ζευγάρια  μάτια ως "Μυρσίνη Δοξαστική" θηλυκώνει την αναπνοή της με τον γητευτή στίχο της ποίησης κι η ποίησή της υψώνεται "ενάνθρωπος Θεός". Λειτουργεί περισσότερο δραστικά παρά μοιρολατρικά. Καταγράφει τα θέματά της με μνημειώδη επίγνωση και πληρότητα. 
Η Αγάπη με τη Διονυσιακή της μέθη, με τα ιμερόεντα στήθια δεν αντιμετωπίζεται ως στοιχείο μυστηρίου ή κάλλους αλλά ως μια αναβρυστική πηγή, ως κρήνη  όλων των ζωτικών δυνάμεων του ανθρώπου. 
Διαβάζουμε στη σελ. 124: "Τίποτα για μας δεν ήταν κρίμα/Όλα μαγιόκρινα / Κρίνα... ο λυκοφαής Ευαγγελισμός/του κρινοφόρου Πρωτοστάτη / Κρίνα οι κορυβαντισμοί που μάγκωσαν τα 
κρινόχειλα / Κρίνα...τα φιλιά που ξεχείμασαν στο κρινολαίμι..."                                                                  

Ναι αγαπητή Εριέττη, "όλα πήγαν κρίνα", όλα καρυκευμένα, εύοσμα και εύγευστα, σε ετούτη την ποιητική σου "Πλεύση σωτηρίας". Όλα μαντήλι καντιοπικραμύγδαλο όσα λυγμικά μας απάγγειλες. Εύχομαι με πολλά κρινόστιχα να γεύεσαι, πολλές ακόμα σωτήριες πλεύσεις στην ποιητική σου διαδρομή.

Καλλιόπη Δημητροπούλου                                                    
Αθήνα 5/4/2019 Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών

Τρίτη, 28 Μαΐου 2019

ΜΕ ΤΙΣ ΑΝΑ-ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ (ΚΡΙΤΙΚΗ)


To ποιητικό ηχόχρωμα της φωνής της Μαργαρίτας Αρβανίτη, πάλλεται από το δυσερμήνευτο και δυσανάγνωστο παρόν, στην ποιητική της συλλογή με τον τίτλο "ΑΝΑ-ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ", εκδόσεις "ΚΑΚΤΟΣ", Αθήνα 2018.

Στους ιδιαίτερους καιρούς, που διάγουμε, με όχημα τους κοινωνικούς της προβληματισμούς, η ποιήτρια οδεύει στοχαστικά προς τις ατραπούς της εγρήγορσης και της αφύπνισης. Το ποιητικό της στασίδι δονείται από την πεζή και στείρα πραγματικότητα. Ανασκάπτει τις καθημερινές τραγωδίες μας, κραυγάζει με τα επώδυνα, πενθεί για τα ανεκπλήρωτα, για τα απωλεσθέντα. Η ποίησή της, συνδαιτυμόνας των παθών, συμπάσχουσα και μυροφόρα συνάμα, σε Σταυρούς, Γολγοθάδες και αποκαθηλώσεις, αντιστέκεται και επαναστατεί, ανάσταση αιτεί.


"Ορειβατώ./ Πετροβατώ./ Κρημνοβατώ χωρίς σχοινοπαρέα..." γράφει η ποιήτρια και μας καλεί να δράσουμε, μπρος στο "θέατρο του παραλόγου", να επαναπροσδιορίσουμε τους στόχους μας, να ανασυνταχθούμε, να ανακατευθύνουμε τους κοινωνικούς και προσωπικούς μας ρόλους, με στοχασμούς και αναστοχασμούς, με αναρριχήσεις "στα δύσβατα του νου" και στην "ανάγλυφη ορθοπλαγιά/ της γνώσης" .


Αλλά και λυτρωτική η ποίηση της Μ.Α. με το ιαματικό της γιατροσόφι να καθαγιάζει τους πόνους, να καταλαγιάζει τους καημούς. Η ποιήτρια, σε τούτη την ψυχική της κατάθεση, επιστρατεύει τη σμίλη του χρέους και της ευθύνης απέναντι στην άνυδρη και επιδερμική ζωή και τη χρησιμοποιεί επάξια, γόνιμα και εποικοδομητικά. Ο εγκλωβισμένος άνθρωπος, πίσω από της ζωής τα ατσάλινα συρματοπλέγματα, με τη στίγμα της αρχαίας τραγωδίας από τα γενοφάσκια του, λαβωμένος στη σάρκα και στην ποδηγετημένη ύπαρξή του, δυσανασχετεί, οδύρεται, καταρρέει. Με μια αλληλουχία μικρών και μεγάλων θανάτων καταλήγει στην απέναντι όχθη. Η ποιότητα ζωής όμως στο ενδιάμεσο είναι η νίκη του, το κέρδος, υποστηρίζει η Μ.Α. 

                                                                            
Γράφει στη σελ. 23: "Nα νικήσω θέλω / τα εμπόδια του βουνού / Στόχος μου η κορυφή, / να συναντήσω εκεί / με την ανατολή / των επαναπροσδιορισμών / την έσχατη πραγματικότητα, / εξόριστη του τύραννου των εικασιών, / θεματοφύλακα της πλάνης των λαών..."
 

Μια σειρά από διαπιστώσεις της ποιήτριας σε υποκειμενικούς προβληματισμούς, που διακατέχονται όμως από αντικειμενική και διαχρονική ισχύ, καλούν τον άνθρωπο σε επανεκκίνηση. Η περηφάνια μας έγινε κάλπικη, μάτωσε από την οικονομική και πνευματική κρίση. Στενάζουν οι ανθρώπινες σκιές πίσω από τα λουκέτα της πτώχευσης, ματώνουν τα ξενιτεμένα παιδιά μας, αιμορραγούμε από την ερημία της ψυχής μας, την προδομένη ζωή, από τις πολεμικές απειλές, την βάσανο της τρομοκρατίας. Σε τούτον τον εύθραυστο, τον σαρακοφαγωμένο ορίζοντα, τον αδηφάγο ρου, καταφθάνει ο λόγος και η επικουρία του ποιητικού υποκειμένου. Στο αγριάρμενο,, το δυσβάσταχτο σήμερα, σε τούτη την αλγεινή σύμπραξη ζωής και θανάτου, η Μ. Α. ορθώνει το αγωνιστικό της παράστημα και προτείνει πορεία μεταστροφής, ανακατεύθυνση, αλλαγή πλεύσης, μια στάση ζωής, που, όπως φαίνεται, ακολουθεί και η ίδια. 
                                                                    
Διαβάζουμε στη σελ. 33: "Στην αρκούδα που βρυχάται / προστρέχουν οι ποιμένες / προδότες και προσκυνημένοι. / Ούτε ερίφια εμείς / λιοντάρια είμαστε / από γενιά ηρώων ξεκομμένοι..."


Με πολλά πεζολογικά στοιχεία, με αποφθεγματικό λόγο, με σοβαρό, λιτό, προτρεπτικό και διδακτικό ύφος, η γραφή της Μ.Α. μέσα από κοινωνικές αναφορές, εκφράζει την οργισμένη της αντίδραση στην αντιποιητικότητα της εποχής μας, στην εκμετάλλευση του ανθρώπου, στην αλαζονική εξουσία, στον κοινωνικό εκφυλισμό, τη φρίκη του πολέμου, τον χαμένο παράδεισο. Χωρίς ψευδαισθήσεις και παροράματα, χωρίς αισθηματισμούς και ατομοκεντρισμούς, με ρεαλιστική γλώσσα, η ποιήτρια διακρίνει τα πελιδνά και τα βραχώδη, κατεδαφίζει ποιητικά το ωραιοποιημένο, το κάλπικο κοινωνικό γίγνεσθαι και διεισδύει με τη γραφή της, σε κοινωνικές-υπαρξιακές αναζητήσεις και αναθεωρήσεις.


Αναλαμβάνει ενεργό ρόλο δράσης με δρομολογημένη την ειλικρίνεια είτε γράφοντας σε α ενικό πρόσωπο -κάνοντας μονόλογο  συνενοχής και ευθύνης- είτε σε β  για να προσδώσει αμεσότητα, να ευαισθητοποιήσει ή και σε γ πρόσωπο για να προσδώσει αντικειμενικότητα. Η χρήση της Προστακτικής είναι μια ιδιαίτερη γλωσσική παράμετρος στη γραφή της Μ.Α., όπου μαρτυρά την επιτακτική ανάγκη για παρέμβαση και δράση. Ο λόγος της προτρεπτικός, επιβλητικός, αλλού ξυράφι, αλλού λεπίδι και αλλού ιαματικός λυγμός για τα συγκαιρινά και τα αλλοτριωμένα. Μια υποδόρια συνεχής αφύπνιση η γραφή της.

Γράφει στη σελ. 44 του βιβλίου, στο ποίημα με τον τίτλο "Εγκατάλειψη: "Το λεπίδι τους βαθιά χαρακιά. / Καισαρική τομή / γεννοβολά τον πόνο / μοναδικό τους γόνο / σε κορμί αφημένο / ούτε ζωντανό / ούτε πεθαμένο..."


Με φιλοσοφική ενατένιση διεισδύει και στα ανθρώπινα και στα φυσικά συμβάντα η ποιήτρια. Ασύμφορο το παρόν. Οι δυσκολίες της ζωής μοιάζουν προκλήσεις, είναι εκπαιδευτικές ασκήσεις αντοχής και ενδυνάμωσης, υποστηρίζει. Η  "αστραπή της ζωής" με τα νάματα -θετικά, δυσοίωνα ή απρόοπτα- προσφέρεται "σαν Θεία Μετάληψη"  και οφείλουμε να κοινωνήσουμε. Η συλλογική συμπόρευση, η ευθύνη και η δράση είναι η πρόταση της ποιήτριας, για διαφυγή και μεταστροφή από τα δύσβατα, από τις δυστοκίες της ζωής και τα επώδυνα. Μια ζωή που αξίζει να την γευόμαστε γουλιά-γουλιά, όπως γράφει στη σελ. 68: "Γουλιά-γουλιά η κάθε μας στιγμή / το ποτήρι της ζωής μας το γεμίζει / όμορφη, μεθυστική. /Ανεπανάληπτοι εμείς, μοναδικοί / στο στολίδι επάνω που λέγεται γη / έχουμε άπειρους λόγους να ζήσουμε, / το δώρο της ζωής να τιμήσουμε."


Στην ποίηση της Μ. Α., οι οραματιστές και οι πρωτοπόροι μέσα από την πάλη των αντιθέτων, μέσα από μια επίπονη ανοδική πορεία ακολουθούν την μοναξιά της πρωτοπορίας. Οδεύουν στα αγκαθερά με ρηξικέλευθο βηματισμό, οδεύουν με τα στοιχεία του "κατ' εικόνα" από την πλάση τους και πληρώνουν το τίμημα  του αυτεξούσιου με την προσωπική τους αιμορραγία.  Η δικαίωσή τους φαντάζει μεταγενέστερη πράξη.


Διαβάζουμε στη σελ. 25: "Η μοναξιά της πρωτοπορίας! / Με καρφωμένο πάνω της σταυρό/ αιμορραγεί, αιμοδοτεί με πρόοδο / το σώμα της εξέλιξης της νέας κοινωνίας".


Στη συνέχεια του βιβλίου, ο θεματικός ιστός της ποιήτριας διευρύνεται. Μιλά για το σύμβολο ζωής, τη μάνα, για το χρέος μας απέναντι στην τρίτη ηλικία, για την σοφία της ωριμότητας και τον φόβο που ελλοχεύει στο υποσυνείδητο του ανθρώπου, για το απροσδόκητο, για τον μισάνθρωπο με τα μισερά και απάνθρωπα στις αγκυλώσεις του αλλά και για τον χρόνο που  πρυτανεύει και κουρσεύει με τις φθοροποιές του δυνάμεις. 


Στη ποίημα με τον τίτλο "Το γέρικο σκαρί" γράφει: "Κάποτε πλεούμενο ευτυχισμένο / τώρα κουφάρι μοναχό / που ζει παρατημένο / δίπλα στη θάλασσα / που κάποτε αρμένιζε, / απ' όλους ξεχασμένο...." 


Επίσης άξιες μνείας είναι οι αναφορές της Μ. Α. στο φυσικό τοπίο με τη αναλγητική του προσφορά και τις άπειρες σημάνσεις και τους συμβολισμούς του.  Η ποιήτρια αφουγκράζεται, εικονοποιοεί και καταγράφει το φυσιολατρικό μας επιστέγασμα και την επίδρασή του στη ζωή μας. Η φύση διδάσκει, προτείνει, αντιπροτείνει, θεραπεύει. Η φύση με τις θεϊκές της στιγμές γιγνώσκει, μεγαλουργεί. Η ποίηση στέκεται άλλοτε ο διαμεσολαβητής και άλλοτε ο αρωγός της.


Διαβάζουμε στη σελ. 70, στο ποίημα που τιτλοφορείται "Το φθινόπωρο των επαναπροσδιορισμών": "Κρύο. / Βροχή. / Γκρίζα η μέρα./ Χειμώνιασε, ψυχή μου! / Οι διαβάτες λιγόστεψαν στους δρόμους./ Αραιά και πού μια "καλησπέρα". / Άδεια του πάρκου τα παγκάκια / άδεια και τα κλαδιά των δέντρων από φύλλα...."


Και λίγο πιο κάτω στη σελ. 72, διαβάζουμε στο ποίημα με τίτλο "Η βροχή": "Λατρεύω τη βροχή! / Άλλοτε πιο ήπια, / άλλοτε σαν καταιγίδα / μαστίζει ψυχές και σώματα. / Ρούχα βρεγμένα, παπούτσια μουσκεμένα, / το βήμα γίνεται ταχύ.../ Ακολουθεί ουράνιο τόξο στην ψυχή μας, / όπως στον ουρανό μετά την καταιγίδα..."                                                    
Και λίγο πιο πριν, στη σελ. 54 γράφει η ποιήτρια: "Το φως του ήλιου / μέσα από τις γρίλιες / καθώς περνά / ξυπνάει την ελπίδα. / Άλλη μια μέρα! / Το θαύμα της ζωής / θα ζήσω /ξανά!


Με το θαύμα της ζωής για την "Ιθάκη" σου να πορεύεσαι, καλοπόρευτες και οι "Ανακατευθύνσεις" σου αγαπητή Μαργαρίτα. Καλοτάξιδες, με ούριους ανέμους στα ευφρόσυνα μονοπάτια και στις καλλίροες λεωφόρους της ζωής.


Αθήνα 17/5/2019
Καλλιόπη Δημητροπούλου